انسان و تربيت در نظرگاه امام خمينى                 


انسان و تربيت در نظرگاه امام خمينى

            متن كامل سخنان حجت الاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى درباره آراء تربيتى امام خمينى كه در تاريخ 11/3/73 در مراسم افتتاحيه كنگره بررسى آثار و انديشه‏هاى تربيتى امام خمينى در دانشگاه تربيت معلم ايراد گرديد.

بسم الله الرحمن الرحيم

            الحمدالله، والصلوة والسلام على رسوله و امين وحيه والسلام عليكم و رحمة الله از اينكه مى‏بينيم بعداز گذشت چند سال از رحلت‏حضرت امام و با وجود آنهمه مشكلات و تنگناها و آنهمه تبليغات سؤ شبانه روزى كه براى مخدوش كردن چهره انقلاب و امام از سوى دشمنان اسلام انجام مى‏شود باز جامعه اسلامى به هدفها و آرمانها و ارزشهايى كه حضرت امام بيانگر آنها بوده، كاملا وفادار مانده و نه تنها وفادار مانده بلكه روز به روز براى دريافت‏حقايقى بيشتر از زندگى و پيام واقعى او در زمينه‏هاى مختلف و فهم رمز و راز موفقيت او شيفته تر مى‏شود، مطمئن مى‏شويم كه در كار اين انقلاب الهى مسائلى فراتر از عوامل مادى و تحليلهاى عادى دخيلند. من علت اين رويكرد رو به فزونى جامعه اسلامى و حتى توجه رو به توسعه افكار عمومى برخى از ملل غير اسلامى به سوى آراء و انديشه امام را در صدق نيت و خلوص باطن و نفس مهذب امام مى‏دانم، او پيش از همه چيز به اين توصيه و تذكر اخلاقى عمل كرده بود كه مكرر مى‏فرمود: "سعى كنيد رابطه بين خود و خداى خويش را اصلاح كنيد كه اگر اينچنين شود بقيه امور، هرچند سخت و دشوار همه اصلاح خواهد شد".

            طبعا در اين گردهمائى ها، اساتيد محترم و اهل علم و فضل بحثهاى تخصصى و فنى خودشان را در رابطه با تعليم و تربيت از ديدگاه امام مطرح خواهند كرد. آنچه كه من در اين فرصت كوتاه لازم مى‏دانم، يادآورى چند نكته است:

            از تورق اجمالى دفترهايى كه تهيه شده و حاوى مواضع و آراء تربيتى امام بود در مى‏يابيم افرادى كه اين مطالب را از آثار امام استخراج كرده‏اند با مباحث تربيتى كاملا آشنا بوده‏اند و انصافا كار قابل تقديرى شده و اين جزوه‏ها مى‏تواند مواد و مبناى خوبى براى دريافت آراء تربيتى حضرت امام باشد. اما به يك نكته خيلى مهم بايد بيشتر توجه كرد و آن اينكه شما مى‏دانيد سنت كه يكى از اركان منابع فقه است منحصر به "قول" نيست‏بلكه قول و فعل و تقرير پيامبر اكرم (ص) هر سه راهنماى عمل و مبناى استنباط احكامند. بدون آنكه بخواهم تشبيهى كرده باشم وقتى كه ما معتقديم كه آراء و نظريات و مواضع امام خمينى به عنوان يكى از پيروان و معتقدان واقعى پيامبر اكرم بيانگر اسلام ناب بوده - كه همين گردهمايى‏ها نشانه چنين باورى است - و اگر معتقديم كه تضمين و تداوم نهضت فرهنگى و سياسى‏اى كه امام خمينى ايجاد كرده در گرو پيمودن راه آن حضرت است علاوه بر شناخت آراء و انديشه ايشان از لابلاى نوشته‏ها و گفته‏هاى او بايد به سيره عملى و نحوه رفتار و عملكردهاى او نيز با همان دقت توجه و مراجعه كنيم.

            به نظر من آنقدر نكات آموزنده و تربيتى‏اى كه در مشى عملى و رفتارهاى سياسى، عبادى، اجتماعى، و خانوادگى حضرت امام وجود دارد كه ما را به هدفهاى تربيتى مورد نظر امام و فهم شيوه‏هاى تربيتى او راهنمائى مى‏كند بمراتب بيشتر و مؤثرتر از آنچيزى است كه در گفته‏ها و نوشته‏هاى ايشان هست. و اين موضوع تنها مربوط به تعليم و تربيت نمى‏شود. سال گذشته نيز كنگره ى جهت گيريهاى اقتصادى امام برگزار شده بود و بحثهاى اقتصادى امام را از كتابها و پيامها و سخنرانيهاى ايشان استخراج كرده بودند ولى كمتر به مشى عملى امام در برخورد با مسائل اقتصادى و جهت گيرى عملى ايشان در زندگى و در احكام فقهى اقتصادى و رفتارهاى ايشان توجه شده بود. خوشبختانه در اين كنگره به اين نياز توجه شده و يكى از مجموعه هايى كه تهيه كرده‏اند خاطرات مربوط به جنبه‏هاى عملى امام مى‏باشد ولى باز فكر مى‏كنم حق مطلب ادا نشده است. به نظر من زمانى ما مى‏توانيم بگوئيم حضرت امام فلان موضوع را هدف اصلى تربيت مى‏داند و فلان شيوه را شيوه صحيح تربيتى مى‏داند كه علاوه بر استناد به گفته‏ها و نوشته ها، به نوع زندگى امام و رفتارهاى عملى تربيتى او و تاثير آن هدفها و شيوه‏ها در متن زندگانى او نيز استناد شود. شايد در مقام سخن و نوشته، بسيارى از مباحث تربيتى امام همان مسائلى باشد كه ديگر مكاتب نيز بدان تاكيد دارند، مثلا توجه به تربيت پذيرى كودك در مقايسه با سنين بالاتر، يا تقدم پرورش بر آموزش و مسائلى از اين قبيل ولى وقتى كه به جامعيت‏شخصيت و انسجام فكرى كسى كه اين مطالب را عنوان مى‏كند توجه كنيم و بخصوص در ميزان باور داشت و تاثير اين امور در متن زندگى او عميق بنگريم در مى‏يابيم كه تفاوتها بسيار است. من فقط اشاره مى‏كنم به اهميت و نقش نيت‏به عنوان يك ركن مهم در بسيارى از عبادات كه امرى درونى و قلبى است. اينكه فرموده اند: "ضربة على يوم الخندق افضل من عبادة الثقلين" با معيارهاى مادى قابل قبول و توجيه نيست. و حقيقت را بايد در خداشناسى امام على عليه السلام و نفس پاك و منزه، و نيت‏خالص آن انسان كامل جستجو كرد. و اين مقوله همان وجه امتياز مكتب تربيتى اسلام با ديگر مكاتب است.

            به ديگر سخن، فهم كامل مبانى تعليم و تربيت اسلامى و هدفها و شيوه‏هاى آن زمانى امكان پذير است كه ما به مجموعه نظام فكرى، عقيدتى و اصول جهان بينى اسلام توجه داشته باشيم.

            تخصصى شدن علوم انسانى و ديگر رشته‏هاى علمى كه از نيازهاى عصر حاكميت ماشين و تكنولوژى سرچشمه مى‏گيرد با همه مزايا و پيشرفتهايى كه داشته و دارد يك آفت اساسى نيز بهمراه دارد و آن مورد غفلت واقع شدن ارتباط واقعى اشياء و پديده ها، و به تبع آن ارتباط واقعى اجزاء دريافتهاى فكرى و انديشه آدمى با حقايق خارجى است.

            تربيت از ديدگاه امام متضرع بر انسان شناسى است كه آن نيز خود متضرع بر هستى شناسى و خداشناسى و به اصطلاح جهان بينى توحيدى است. ممكن است در پاره‏اى موارد شيوه‏هاى تربيت‏يكسان باشند اما هدفها متفاوت، حتى ممكن است هدفها در يك ارزيابى تخصصى نيز به ظاهر مشابه باشند اما ديدگاهى كه اين هدفها از آنجا منبعث‏شده كاملا متفاوت و حتى رو در رو باشند.

            پس آنچه كه در بحث از مكتب تربيتى امام كه همان تربيت اسلامى است، عمده و اساسى مى‏باشد توجه به مبانى فكرى و فلسفى و عرفانى‏اى است كه پشتوانه و منشا واقعى آن آراء تربيتى شده است.

            البته منظور آن نيست كه بجاى پرداختن به مباحث تعليم و تربيت، مسائل فلسفى و عرفانى را مورد بحث قرار دهيم بلكه منظور آن است كه بى‏توجهى نسبت‏به ارتباط غيرقابل تفكيك انديشه و آراء تربيتى با اصول فكرى و اعتقادى و جهان بينى فرد است كه ما را دچار همان آفتى مى‏كند كه اشاره كردم.

            توجه به اين مقوله‏ها كه: حقيقت هستى چيست، جايگاه دنيا و طبيعت در عالم هستى كجاست؟ آيا حاق وجود و هستى متكثر است‏يا واحد؟ انسان در چه جايگاهى از عالم هستى قرار دارد؟ آيا انسان در تماميت آن و در حقيقت‏خويش، موجودى مادى است؟ الهى است؟ ارتباط انسان با ديگر پديده‏ها و با اصل هستى چگونه است؟ رابطه انسان با خالق چيست؟ آيا حركت جوهرى انسان مرز دارد يا نه؟ و مرزهاى آن تا كجاست؟ توجه به اين مقوله‏ها و پاسخهايى كه به اين پرسشها داده مى‏شود راهگشاى ما در دريافت اساس مكتب تربيتى‏اى است كه امام به آن معتقد بود.

            وگرنه اگر قرار باشد ما قبل از توجه به اين مباحث و رسيدن به تعاريف مشترك و پاسخهاى مشترك نسبت‏به پرسشهاى مذكور، به صورت مجرد بحث تعليم و تربيت را از نظر يك مكتب و يا يك فرد به ارزيابى بنشينيم راه به جايى نخواهيم برد.

            منظور آن است كه وقتى به بيان هدفهاى تربيتى و يا شيوه‏هاى تربيت مى‏پردازيم همان جا به رابطه اين شيوه‏ها با هدفها و ارتباط هدفها با جهان بينى فرد نيز عنايت داشته باشيم.

            به نظر من علت اينكه عليرغم نكات پرورشى و تربيتى فراوانى كه در مجموعه كتابهاى درسى و بخصوص دروس دينى دوره‏هاى مختلف آموزشى ما وجود دارد باز شاهد اثرگذارى ناچيز اينها هستيم همين است كه ديگر عناوين كتابهاى درسى و بخصوص مسائل مربوط به علوم طبيعى و پايه، تابع يك نظام فكرى مشخص و واحد، تنظيم و تدوين نشده اند. علت اين است كه بين نوع انديشه‏اى كه علوم طبيعى در دانش آموز پديد مى‏آورد و نيازهايى كه اين علوم از انسان برآورده مى‏كنند و نوع شخصيتى كه تعليم اين علوم به افراد مى‏دهد، بين اينها با مباحث دينى، عقيدتى و تربيتى ارتباط منطقى منسجمى برقرار نشده است. درحاليكه در بينش اسلام "تربيت انسان" كه به گفته حضرت امام اساسى ترين كار انبياء بوده است و هدايت انسان كه فلسفه بعثت رسولان و انزال وحى و كتب آسمانى بوده است هرگز يك مقوله ى در عرض ديگر نيازهاى آدمى نيست كه اختصاص به اوقاتى خاص داشته باشد بلكه تربيت و هدايت صحيح بستر انسان شدن آدمى است. تربيت صحيح است كه استعدادهاى واقعى انسان را در همه ابعاد شكوفا مى‏سازد و به فعليت مى‏رساند. تربيت است كه تمدن واقعى مى‏آفريند.

            اگر جامعه‏اى در مسائل اقتصادى، سياسى، اجتماعى و فرهنگى خويش و بطور كلى در نظام معيشتى خويش تابع اصول و ارزشها و بينشهاى غير دينى و غير وحيانى باشد و دچار التقاط در جهان بينى و وام گرفتن در انديشه از اين و آن بشود، ارائه و تفهيم عاليترين مطالب تربيتى نيز نمى‏تواند آنچنان تمدنى بيافريند.

            علت موفقيت امام در پيشبرد نهضت و پيروزى انقلاب و علت اينكه يك نفر و يك نفس آنهمه تاثير در تحولات فرهنگى و اجتماعى ملت ايران و حتى بسيارى از جوامع اسلامى داشته و اين تاثيرگذارى روز بروز نيز افزون مى‏شود همين حقيقت است كه او در رفتارش، گفتارش، در درس و بحث و زعامت دينى و قيام و انقلابش و در جهت گيريهاى اقتصادى اش و در نوع مديريت‏سياسى اش و نوع حكومت انتخابى اش تابع يك نظام عقيدتى و فكرى واحد و به هم پيوسته بود.

            من وارد اين مقوله كه آيا اصول اخلاقى و ارزشهاى اخلاقى و تربيتى ارتباط منطقى با مبانى فلسفى و جهان بينى‏ها دارند يا نه نمى‏شوم ولى انكار اين مطلب كه: نوعى ارتباط تنگاتنگ و متناسب و همسنخ بين مقوله‏هاى ارزشى و تربيتى با مبانى هستى شناسى و انسان شناسى مكتبها وجود دارد در حقيقت انكار يك امر بديهى است.

            اگر بنا باشد جامعه‏اى در هنگام بحث از توسعه صنعتى كه اصول و مبانى و فرهنگ حاكم بر ممالك پيشرفته غربى را كه به نحوى عميق و پيچيده با نوع صنايع موجود و نيازهاى مصرفى القاء شده آنها عجين شده است را بپذيرد يا حداقل تضاد اين اصول و مبانى و فرهنگ را با واقعيتهاى فرهنگى و مكتب مورد اعتقاد و جهان بينى مردمش ناديده بگيرد ولى در مقام بحث از مسائل ارزشى و اخلاقى و اعتقادى به فرهنگ و مكتب خودى روى آورد و همين طور اگر بنا باشد در ساير مسائل اقتصادى و سياسى و اجتماعى نيز دچار اين دوگانگى شود نه تنها به توسعه واقعى نمى‏رسد بلكه با وارد ساختن عناصرى از فرهنگ ماشينى حاكم بر جوامع غربى بر مشكلات اقتصادى و صنعتى خود نيز افزوده است.

            پس اگر بر اين باوريم كه مشى تربيتى امام شيوه‏اى موفق بوده و مى‏تواند راهگشاى جامعه در حركت‏به سوى تعالى باشد همواره بايد اين نكته را نيز متذكر شويم كه مباحث تربيتى امام در يك نظام بينشى و ارزشى معين و به هم پيوسته است كه معنا و توفيق مى‏يابد.

و پس از توجه به اين نكته مهم است كه مى‏توان گفت:

            همه كسانيكه با زندگى و سير نهضت‏حضرت امام آشنايى دارند بر اين نكته واقفند كه امام پيش از آنكه سياستمدارى قاطع و انقلابى باشد و پيش از آنكه به عنوان مرجعى عام زعامت دين و مرجعيت را معنايى تازه بخشد يك مربى بزرگ و معلمى نمونه بود كه توانست‏با دريافتى عميق از اصول اخلاقى و مبانى تعليم و تربيت الهى، هم خويشتن را در ميدان سخت مجاهده با نفس و تزكيه دائمى بيازمايد و مراحل مختلف آن را در عاليترين سطوح طى كند و هم به تربيت و تعليم نسلى همت گمارد كه بار اصلى نهضت و انقلاب اسلامى را بر دوش خواهند كشيد.

            آنها كه در پى يافتن رمز موفقيتها و استوارى حضرت امام هستند بايد قبل از هر چيز به نوع تربيت و آموزشى كه بر ايام كودكى و دوران نوجوانى و جوانى ايشان حاكم بوده توجه كنند. حضرت امام در مراحل جوانى دست‏به كار تاليف كتابهايى همچون شرح دعاى سحر، مصباح الهدايه و سرالصلوة و آداب الصلوة مى‏شوند كه مفاهيم عميق عرفانى اسلامى را در زمان غربت اين رشته از معارف الهى به تحرير كشيده است.

            نكات اخلاقى مبتنى بر مبانى عرفانى و تربيتى كه در شرح چهل حديث و تفسير سوره حمد و سخنرانيهاى اخلاقى امام نهفته است‏حاكى از آن است كه در نظرگاه امام هرگونه حركت‏سياسى و اجتماعى بدون توجه به تربيت و تعليم آحاد جامعه انسانى، تلاشى عقيم و بى‏نتيجه است.

            از بررسى مجموعه بيانات و نوشته‏هاى امام در زمينه تعليم و تربيت‏بخوبى در مى‏يابيم كه در ديدگاه آن حضرت اساسا علم آموزى، با همه شرافتى كه دارد و آموزش رشته‏هاى مختلف علوم، از علوم كاربردى و فنى و تكنيكى گرفته تا علوم نظرى و پايه و حتى علوم و معارف الهى و به گفته خود امام: حتى "علم اخلاق و توحيد" نيز اگر توام با تربيت صحيح و تزكيه نفس نباشد بعنوان ابزارى در خدمت قدرتمندان بكار گرفته خواهد شد و نتيجه، همان رنج و ستمهايى مى‏شود كه امروز در جوامع صنعتى و سرمايه دارى - و تا ديروز - در جوامع كمونيستى شاهد آن بوده و هستيم.

            چرا در مقابل اينهمه جنايت فجيع و ستمها و خيانتهايى كه در اقصى نقاط عالم، در بوسنى، سومالى، رواندا و فلسطين پيش چشم جهانيان انجام شد مدعيان پيشرفت و تمدن و صاحبان قدرت سكوت كرده و خود حامى و بانى اين فجايع بودند؟ براى اينكه انسانهاى غير مهذب سرنوشت اين جوامع را بدست دارند. افكار عمومى غرب بوسيله كسانى اداره و هدايت مى‏شود كه از تربيت الهى و ارزشهاى متعالى مكاتب انبياء بهره‏اى نبرده‏اند و جز به قدرت و ثروت نمى‏انديشند.

            حضرت امام قدرت متكى بر تسليحات مدرن و پيشرفتهاى تكنولوژيك كه در اختيار انسانهاى غير مهذب قرار گرفته را به شاخ گاوى وحشى تشبيه مى‏كنند كه ثمره‏اى جز نابودى و خرابى در پى نخواهد داشت.

            تكيه بر دين زدايى و اومانيسم و اصالت انسان و ماده گرايى در مقابل انديشه خدا باورى كه بعداز عصر رنسانس بر جهان غرب و مناطق تحت‏سلطه آنها سايه افكنده است هيچ كمكى به حل مشكلات اساسى جامعه انسانى نكرده و مى‏بينيم كه هر روز بر دامنه كشمكشها و رنجهاى درونى و روانى اين جوامع افزوده مى‏شود. تا زمانيكه اعتقاد به خدا و تربيت الهى بر رفتارها و روابط انسانى و جوامع بشرى حاكم نگردد جامعه انسانى روى سعادت را نخواهد ديد و رنجها ادامه خواهد يافت.

            ما در جريان پيروزى باور نكردنى انقلاب اسلامى و نهضت امام بر قدرتمندترين حكومتهاى وابسته به غرب و آمريكا در ايران و در جريان ايستادگى افتخارانگيز ملتمان در برابر بسيارى از قدرتهاى جهانى در طول دوران پس از پيروزى اين نكته را بخوبى از امام آموخته ايم كه راز موفقيت و اساس كار امام، توجه به تربيت صحيح نسلى است كه مى‏بايد مسئوليت تحولات را برعهده بگيرد.

            اصلاح مشكلات اساسى جامعه، نيل به رفاه و كوشش براى توسعه اقتصادى و صنعتى و تعالى فرهنگ كشور و رسيدن به خودكفايى استقلال واقعى درهمه زمينه‏ها جز با پرورش انسانهايى مهذب و كارآزموده امكان پذير نيست. و اينجاست كه توجه به نقش تربيت در مراحل مختلف رشد شخصيت انسان و دريافت اهداف و مبانى و روشهاى تربيت صحيح و اسلامى كليد حل معضلات است.

            انقلاب اسلامى و نهضتى كه امام بنيان نهاده است تنها با همان هدفها و روشهايى قابل تداوم است كه امام به مدد آن خيل انسانها را به ميدان پذيرش مسئوليت كشيد. نمونه عينى موفقيت اين روشها را در جريان دفاع مقدس شاهد بوده ايم. براستى آيا قدرت تسليحاتى برتر، يا حمايت تسليحاتى و اقتصادى و تبليغاتى خارجى و عواملى از اين قبيل مايه آنهمه افتخار و پيروزى انقلاب شدند يا ايمان انسانهايى كه در مسير تربيت الهى قرار گرفتند و براى ارزشهايى جانبازى كردند كه دنياى ماده گراى امروز از آن بيگانه است. نظرگاه تربيتى امام مبتنى بر همان انديشه قرآنى است كه خداى تبارك و تعالى پس از هفت‏سوگند آشكار به مظاهر عظيم طبيعت و نفس انسانى با صراحت و قاطعيت مى‏فرمايد: "قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها. رستگارى انسان و جوامع انسانى تنها از يك معبر قابل دستيابى است و آن تزكيه و تربيت نفوس انسانى است و وراى آن، جز گردابى از سرگردانى و بحران اجتماعى و خسران دائمى چيز ديگرى نيست.

            امام بارها مى‏فرمودند كه: "عالم محضر خدا است". اينگونه خدا باورى و جهانبينى است كه مى‏تواند انسانهايى آنچنانى تربيت كند و تا اين باورهاى اساسى عموميت نيابد، سعادت و آرامش حقيقى و تمدن واقعى دست نيافتنى باقى خواهند ماند.

            نكته ديگرى كه لازم است اشاره كنم اين است كه در برگزارى كنگره‏ها و سمينارها و كنفرانسها اگر صرفا به ابعاد ظاهرى و تبليغاتى توجه شود و از تلاش و پرداختن واقعى به ابعاد علمى و محتوائى مقوله هائى كه بحث آن را به گردهمايى سپرده ايم غافل بشويم نه تنها چيزى را به دست نياورده ايم بلكه راه را براى انديشمندانى كه درصدد تبيين اين مباحث هستند نيز دشوار ساخته ايم، بايد همه همت و تلاشمان آن باشد كه كار علمى شايسته ارائه و انجام بدهيم، سعى مان اين باشد كه مجموعه هدفها و روشهاى تربيتى را كه امام در طول دوران عمر خويش چه در تاليفات و پيامها و چه در سخنرانيها و مصاحبه‏هاى خود مطرح كرده و مهمتر از آن روشهايى كه آن حضرت در طول زندگى خود بدان پايبند بوده و بكار بسته است را بطور واقع بينانه و به دور از هرگونه اغراق و اغلاقى استخراج كنيم و براساس نيازهاى مقاطع مختلف سنى و زمينه‏هاى مختلف حيات اجتماعى تبيين و تدوين كنيم.

            باز تاكيد مى‏كنم كه اين نكته را نبايد فراموش كنيم كه حضرت امام از آن جمله نظريه پردازانى نبودند كه تنها به ارائه تئورى بسنده كنند و عمل را به ديگران بسپارند، چه در فقه و چه در مباحث فلسفى و اخلاقى و تربيتى. ما مى‏بينيم كه امام در ميدان عمل، آرمانها و مبانى انديشه خويش را قبل از آنكه به ديگران توصيه كند خود بكار بسته است.

            حضرت امام تربيت انسان و تهذيب و تزكيه او را فلسفه بعثت انبيا و اساس كار آنها مى‏دانست. اگر سئوال كنند كه مهمترين انگيزه امام از آنهمه درس و بحث و فرياد و قيام چه بود؟ در يك جمله مى‏توان گفت: ساختن خود و ديگران.

            حضرت امام براى تحقق همين هدف بود كه به مبارزه‏اى طولانى و موفق برخاست و در تمام دوران پر فراز و نشيب آن با بهره گيرى از اصول و ارزشهاى متعالى عرفان و فلسفه اسلامى و روشهاى تربيتى مرحله به مرحله انقلاب را پيش برد.

            متاسفانه مشكلات پيش آمده در مسير مبارزه امام و دوران حبس و تبعيد طولانى و مشغله ناشى از بدست گرفتن زمام هدايت جامعه در طول دوران پس از انقلاب باعث‏شد تا ايشان فرصت تدوين منسجم و مجزاى همه نظريات خود را بدست نياورد، هرچند دهها جلد تاليفات امام در فقه و اصول و عرفان و اخلاق و تقريرات دروس مختلف و مباحث فلسفى ايشان موجود است اما بسيارى از آراء اجتهادى و فقهى و فلسفى و تربيتى امام در برخوردهاى عملى و نامه‏ها و احكام و سخنان ايشان است كه بايد استخراج و تبيين شوند و به همراه آثار تخصصى ايشان ارائه شوند. طبعا در ساير زمينه‏ها مثل مباحث رجالى و علم الحديث و تفسير و مباحث تعليم و تربيت نيز همين وضعيت وجود دارد. حضرت امام در بحث انسان شناسى و فطرت آدمى و پى جويى ايت‏خلقت انسان و چگونگى نيل به هدفهاى الهى و شيوه‏هاى مبارزه با مفاسد نفسانى و رذايل اخلاقى و نحوه كسب فضايل انسانى بحثهايى مبسوط دارند كه در كتابهاى عرفانى و اخلاقى و مباحث فلسفى و سخنرانيهاى اخلاقى ايشان مضبوط است كه بايد افراد صاحب نظر به تحقيق و استخراج اين مباحث‏بپردازند چنانكه امام در مسائل سياسى و مقوله هايى همچون امنيت، ملى گرايى، احزاب و گروهها و حاكميت و سازمانهاى بين المللى نظريات مشخص و آشكارى داشته‏اند كه متاسفانه هنوز به صورت مستقل در اين زمينه تحقيق و عرضه نشده است‏بنابراين انتظارى كه از اين گردهمايى و موارد مشابه آن مى‏رود و آنچه كه مهم است كار علمى و دقيق در اين رابطه است.

            در پايان سخن با عذرخواهى و تشكر از حضار محترم و از حضرت آية الله جوادى آملى كه خود از شاگردان و دست پروردگان مكتب تربيتى و آموزشى امام هستند و هدايت‏ستاد برگزارى كنگره را با همه مشغله درسى و كسالتى كه داشتند پذيرفته‏اند به سهم خود تقدير مى‏كنم و همچنين از برگزار كنندگان كنگره و مؤسسه نشر آثار امام و مسئولين دانشگاه تربيت معلم و جهاد دانشگاهى و اساتيد و فضلاى محترم و همه كسانى كه براى برگزارى اين گردهمايى زحمت كشيده‏اند متشكرم.

            خداوند انشاءالله همه ما را در پاسدارى از آثار و ارزشهاى پديد آمده از قيام امام و پيمودن هدفها و راه او موفق و مؤيد بدارد.

            براى حسن ختام، و انشاءالله بهره‏ورى بيشتر از اين فضاى علمى و معنوى، بار ديگر خود و همه را سفارش مى‏كنم به اين كريمه شريفه كه : "قد افلح من زكيها و قد خاب من دسيها"

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

 



تعداد بازدید:  2389




Skip Navigation Links
زندگینامهزندگینامهExpand زندگینامه
کتابشناسیکتابشناسی
مقالاتمقالات
آثار امام خمینیآثار امام خمینیExpand آثار امام خمینی
اشعار اماماشعار امامExpand اشعار امام
مستنداتمستنداتExpand مستندات
اشعار درباره اماماشعار درباره امامExpand اشعار درباره امام
خاطراتخاطراتExpand خاطرات
بیاناتبیاناتExpand بیانات
امام از نگاه جهانامام از نگاه جهانExpand امام از نگاه جهان
آثار درباره امام آثار درباره امام Expand آثار درباره امام

 

 

سایر پایگاه ها